Artikelen
“Het leek alsof haar verlies overal met haar meeliep. Alsof het nooit zachter werd.”
Er zijn mensen die je je hele leven kent en die je pas later begint te begrijpen. Mijn tante was zo iemand. Als kind zag ik haar als een sterke, muzikale vrouw met een groot sociaal leven. Haar dagen stonden in het teken van repetities, concerten van mijn oom, en ontmoetingen met vrienden. Muziek was niet iets wat ze deed. Daar speelde haar leven zich af.
Dit is het verhaal van mijn tante Anne en oom Peter. En tegelijk een verhaal over wat er kan gebeuren wanneer verdriet nergens echt kan landen. Anne en Peter leerden elkaar kennen op het podium. Zij zong sopraan in een koor, hij speelde viool bij een orkest. Muziek was hun ontmoetingsplek en hun gezamenlijke taal. Hun leven speelde zich af tussen repetities en concerten, tussen mensen die dezelfde liefde deelden. Ze maakten deel uit van een levendige gemeenschap waarin ze zich thuis voelden.
Het verlies dat geen naam kreeg
Anne en Peter hadden één wens die bleef: een kind. Toen bleek dat zwanger worden niet mogelijk was, begonnen ze aan een adoptieprocedure. Het werden jaren van wachten. Hoop die telkens opnieuw werd opgebouwd en weer moest worden bijgesteld. Tot het telefoontje kwam waar ze bijna niet meer op rekenden: er was een baby voor hen. Een meisje. Ineens zagen ze een toekomst voor zich die die lange tijd onbereikbaar had geleken. Ze verzamelden spullen, maakten plannen en bereidden zich voor op haar komst. In huis en in hun gesprekken ontstond ruimte voor iemand die er nog niet was, maar al wel bestond: hun dochter.
Tot het tweede telefoontje kwam. De biologische moeder was met het kind vertrokken. Alles wat was opgebouwd aan verwachting en verlangen stortte in. Ik was elf. Details weet ik niet meer. Wat ik me herinner is het gevoel dat er iets groots gebeurde zonder dat ik begreep wat het betekende. Het werd stil rond de gemiste adoptie. Er werd door mijn tante en de familie niet meer over gesproken.
Het afscheid van Peter
Jaren later wordt Peter ziek. Kanker. Een lange periode van behandelingen volgt. Tijdens een operatie ontstaat een ernstige complicatie en vier maanden lang ligt hij op de intensive care. Het is een tijd van hoop en terugval. Van voorzichtig herstel en nieuwe tegenslagen. Op een dag vertellen artsen dat behandeling geen zin meer heeft. Mijn tante vraagt of ik bij het gesprek wil zijn. We staan naast zijn bed en vertellen Peter dat hij niet meer beter zal worden. Ik zie nog altijd die ene traan uit zijn ooghoek rollen. Het is een moment waarop woorden tekortschieten. Vrienden en familie komen afscheid nemen. Diezelfde nacht overlijdt hij.
Met zijn dood verliest Anne haar partner en haar belangrijkste steun in het leven; hij was een deel van haarzelf. Voor de buitenwereld ging het leven verder. Voor Anne lijkt de tijd stil te staan.
Wanneer rouw zichtbaar wordt
Langzaam veranderde Annes wereld. Haar gezondheid werd kwetsbaar en ook haar gedrag verschoof. Ze kon fel en onredelijk reageren, snel boos worden of diep gekwetst zijn. Soms herkenden we haar nauwelijks terug. We voelden soms wel dat er onder die reacties een verdriet zat waar ze zelf geen woorden voor had. Ziekenhuisopnames volgden elkaar op en het contact werd steeds ingewikkelder. Haar wereld werd kleiner en haar eenzaamheid zichtbaarder. Wij zagen het gebeuren, maar wisten niet hoe we haar konden bereiken. Niet omdat de betrokkenheid verdween, maar omdat haar gedrag tussen ons in kwam te staan en het contact voor ons allemaal steeds moeizamer werd.
Voor ons als familie was het voortdurend zoeken. We probeerden dichtbij te blijven, maar liepen ook tegen onze eigen grenzen aan. Niet omdat de liefde weg was, maar omdat haar rouw en haar boosheid overal tussen zaten. Ook ons gedrag veranderde; we voelden ons steeds ongemakkelijker bij haar en voelden ons daar schuldig over.
Wanneer rouw blijft
Mijn broer zei het later zo: “We wilden er voor haar zijn, haar helpen. Dat hebben we ook gedaan tot na haar overlijden. Maar we liepen steeds vast. Wat we ook deden, het was zelden goed. Dat maakte het zo moeilijk en pijnlijk.” Een neef zei: “Het leek alsof haar verlies overal met haar meeliep. Alsof het nooit zachter werd.”
Persisterende rouw
Wat wij zagen bij Anne staat niet op zichzelf. In onderzoek is beschreven hoe rouw soms vastloopt en het leven blijvend ontregelt. De rouw blijft dan op de voorgrond. Het verdriet zakt niet weg, het blijft actueel. Niet als herinnering, maar als iets wat telkens opnieuw in volle hevigheid wordt gevoeld.
Rouwonderzoeker Maarten Eisma beschrijft dit als persisterende rouw: rouw die vastloopt na een ingrijpend verlies. Het lukt iemand dan niet om het verlies op te nemen in het eigen levensverhaal. Het wordt geen afgerond hoofdstuk, maar iets wat zich blijft opdringen in het heden. Het zegt iets over hoe diep een verlies kan ingrijpen wanneer het geen plek vindt.
Sommige relaties zijn zo verweven met wie je bent, dat het wegvallen voelt als het wegvallen van een deel van jezelf. Zo was het bij Anne. Voor de buitenwereld ging het leven verder. Voor Anne bleef alles stilstaan na het overlijden van Peter.
Onderzoek laat zien dat deze vorm van rouw mensen kan uitputten. Emotioneel, maar ook lichamelijk. Rouwen kost energie. Wanneer het verdriet voortdurend op scherp staat, raakt iemand sneller overbelast. Wat je aan de buitenkant ziet is niet altijd wat er vanbinnen gebeurt. Irritatie, wantrouwen of terugtrekken kunnen manieren zijn waarop iemand probeert om te gaan met een blijvend gemis. Het gedrag valt op. De pijn daaronder blijft vaak onzichtbaar.
In de laatste jaren van mijn tante Anne’s leven, kwam een ouder verdriet opnieuw naar boven: de kinderloosheid. Het verlies van Peter maakte dat eerdere verlies opnieuw pijnlijk voelbaar. Rouw staat zelden op zichzelf. Het is gelaagd. Oud verdriet kan zich mengen met nieuw verlies. Wat ooit geen ruimte kreeg, kan dan in volle hevigheid terugkeren.
Wat persisterende rouw doet met de sociale omgeving
Rouw raakt nooit één persoon alleen. Iedereen eromheen zoekt mee hoe je moet leven met iets dat niet oplost. In families zie je hoe ieder op zijn eigen manier probeert om te gaan met hetzelfde verlies. Dat kan verbinden, maar ook schuren. Zo verging het ook mijn familie. Ik kijk daarop terug zonder oordeel. Wat ik zie is hoe ingrijpend rouw kan zijn wanneer het geen plek vindt. Hoe dan de hele omgeving meebeweegt.
Wat helpend kan zijn
Mijn familie slaagde er niet in de afstand te overbruggen die mijn tante schiep met haar gedrag. Persisterende rouw betekent niet dat alles voorgoed stilstaat. Beweging blijft mogelijk. Vaak begint die bij herkenning. Woorden krijgen voor wat er speelt kan al verlichting geven. Passende begeleiding, gespecialiseerde rouwtherapie of contact met lotgenoten kan helpen om het verdriet te verweven in het leven. Niet zodat het verdwijnt, maar zodat het niet langer alles overheerst.
In rouw gaat het niet alleen om gemis, maar ook om liefde. Om de vraag hoe de band met wie er niet meer is op een andere manier kan blijven bestaan. Niet door los te laten, maar door de relatie innerlijk voort te zetten.
Als ik terugkijk op het leven van mijn tante Anne, zie ik hoe moeilijk het is wanneer rouw zich niet kan verweven met het verdere leven. Tegelijk laat haar verhaal zien hoe belangrijk het is dat we persisterende rouw herkennen en serieus nemen. Niet om het verlies af te sluiten, maar om ruimte te maken voor een leven waarin verdriet en verbondenheid naast elkaar kunnen bestaan.
Bronnen
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR).
World Health Organization. (2019). ICD-11: Prolonged grief disorder.
Eisma, M. C. (2017). Prolonged grief disorder: theory, research and treatment. Clinical Psychology Review.
Shear, M. K. (2015). Complicated grief. New England Journal of Medicine.
Prigerson, H. G., et al. (2009). Prolonged grief disorder. PLoS Medicine.
Over de auteur
Dit artikel is in maart gepubliceerd op rouwinformatie.nl, een onderdeel van stichting Carend. Ik ben vaste schrijver voor hen,
stuur door
Een verhaal over afscheid, verbinding en anders vasthouden
Gisteren had de dag een zachte rand van weemoed.
Ik vertrok uit Wigtown, op weg naar Oban, nieuwsgierig naar wat komen gaat, met dat andere gevoel ernaast.
Het gevoel dat zich moeilijk laat benoemen, maar dat altijd verschijnt wanneer ik een plek verlaat waar ik mij even thuis heb gevoeld.
Afscheid nemen heeft mij altijd geraakt.
Niet alleen om wat voorbij is, maar om wat ik er achterlaat: een stukje van mijzelf dat zich heeft verbonden aan een plek.
Ik had dat als kind al. Ik herinner me het jaar dat we in de zomer een week naar Noordwijk gingen, naar hotel Waikiki.
We woonden in Arnhem en we hadden het niet breed. Juist daarom voelde die ene vakantieweek als iets heel bijzonders.
We gingen met de hele familie van mijn vaders kant: mijn opa en oma, tante Willy en oom Wiecher, en wij – mijn vader, moeder, mijn broer en ik.
Ik herinner me de kleine dingen: elke dag een flesje Fanta aan de bar, het strand, friet en ijsjes, het geluid van stemmen op het terras in de avond.
Niets bijzonders, en juist daarom zo bijzonder. Het was een week waarin alles eenvoudig was en het leven overzichtelijk leek.
Alsof geluk vooral zat in samen aan een tafel zitten en herinneringen maken.
Eenmaal thuis heb ik een hele dag op mijn bed liggen huilen.
Niet alleen omdat de vakantie voorbij was, maar omdat ik terug wilde naar dat gevoel.
Het gevoel dat de wereld even klopte. Dat je ergens bij hoorde zonder dat je daar iets voor hoefde te doen.
Dat gevoel herken ik nog steeds, telkens wanneer ik op een plek ben waar iets van verbinding ontstaat.
Met mensen, met een omgeving, met een ritme dat langzaam vertrouwd begint te voelen.
Wigtown is zo’n plek.
Misschien komt het door de boekwinkels, door de gesprekken die als vanzelf ontstaan tussen de kasten en de stapels boeken. Of komt het door de mensen die hier niet alleen wonen, maar hier ook bewust lijken te zijn gaan leven.
Joyce en haar man Ian, van The Old Bank Bookshop, zijn zulke mensen. Hun winkel is niet alleen een winkel, maar een plek waar muziek klinkt,
waar geschreven wordt, waar mensen samenkomen. Alsof verhalen daar niet alleen in boeken zitten, maar ook gewoon aan de tafel in de boekwinkel kunnen ontstaan.
En dan is er Ruth, van The Well-Read Bookshop.
Ze werkte jarenlang als rechter in Schotland en keerde na haar pensionering terug naar Wigtown.
Haar kinderen wonen verspreid over de wereld, ze heeft geen partner. Wat ga je dan doen met de tijd die voor je ligt, vroeg ze zichzelf af.
Ze wilde zich nuttig voelen, zei ze, en zinvol. En dus begon ze een boekwinkel. Niet uit economische noodzaak,
maar uit verlangen om ergens bij te horen, om onderdeel te zijn van een gemeenschap, om een plek te hebben in het dagelijks leven van een dorp.
En Ann, van de charity shop, misschien wel het hart van Wigtown.
Iedereen kent de charity shop. Inwoners, tijdelijke inwoners en passanten – allemaal komen ze er.
Niet alleen om iets te kopen, maar ook om elkaar te ontmoeten.
In deze winkel, met een jaarlijkse opbrengst van zo’n 100.000 pond, gebeurt iets bijzonders.
Twee keer per jaar wordt de opbrengst verdeeld onder lokale verenigingen en initiatieven.
Wat zich hier afspeelt, laat zich moeilijk in cijfers uitdrukken.
De winkel houdt, samen met anderen, het sociale hart van het dorp in stand.
Hoe langer ik in Wigtown was, hoe meer ik begon te begrijpen dat het niet alleen een stad van boeken is, maar een stad van mensen die, ieder op hun eigen manier, betekenis proberen te geven aan hun tijd, hun werk, hun leven – en aan hun stad.
Misschien raakt dat me.
Omdat het laat zien dat ergens bij horen niet vanzelf ontstaat, maar iets is wat mensen zelf maken.
Door een winkel te beginnen. Door muziek te maken. Door een charity shop te runnen.
Door simpelweg aanwezig te zijn en je te verbinden aan een plek en aan andere mensen.
Wellicht is dat ook de reden waarom verlies en afscheid nemen mij zo fascineert.
Omdat afscheid zelden alleen gaat over weggaan.
Het gaat over je verbinden, over ergens bij horen, over betekenis geven – en over wat er gebeurt wanneer dat verandert.
En dat is wat levend verlies in wezen is:
niet loslaten, maar leren hoe je iets op een andere manier met je meedraagt.
“In Wigtown draagt elke straat een verhaal en opent elke boekwinkel een nieuwe wereld.”
Sommige verhalen gaan over verlies. Andere over veerkracht. Het verhaal van Wigtown gaat over allebei.
Wigtown is een klein stadje in het zuidwesten van Schotland, gelegen aan de rand van Wigtown Bay. Het kent een rijke geschiedenis en veranderde in de loop der eeuwen meer dan eens van rol: van religieus centrum naar handelsplaats, van bijna vergeten dorp tot wat het nu is: de nationale boekenstad van Schotland. Jaarlijks vindt hier een tiendaags boekenfestival plaats, waar tienduizenden bezoekers uit Schotland en Engeland op afkomen om zich onder te dompelen in boeken, literatuur en ontmoetingen met schrijvers.
Wigtown telt ongeveer 850 inwoners. Het stadje wordt gedomineerd door het stadhuis, gebouwd in neogotische stijl: een markant gebouw dat al eeuwenlang waakt over het plein in het hart van Wigtown.
Ik verblijf zes dagen in Wigtown om samen met vriendin en medeschrijfster Ansje Visser The Open Book te runnen.
The Open Book is een van de tientallen boekwinkels die in Wigtown gevestigd zijn. Boven de winkel bevindt zich een klein maar sfeervol appartement. Voor een paar dagen runnen wij de boekhandel en wonen we erboven. Het is een geliefde plek. Ansje heeft ruim tweeënhalf jaar geleden geboekt om nu de boekwinkel te kunnen runnen. De opbrengsten van de B&B en de verkoop van de boeken komen volledig ten goede aan het boekenfestival.
De inwoners zijn eraan gewend dat er wekelijks nieuwe mensen komen om de boekhandel te runnen. Zelfs na tien jaar wordt iedere nieuwe gast nog altijd warm en gastvrij ontvangen. Zo ook wij. Joyce, zelf eigenares van een boekwinkel in het stadje, komt ons begroeten en ons wegwijs maken in de winkel. Ook kondigt zij ons verblijf aan op de Facebookpagina van Wigtown. Dat merken we direct. Als we de volgende dag wat plaatsen in de omgeving bezoeken, worden we herkend. Ja, iedereen kent elkaar hier.
Op mijn vraag hoe al die boekwinkels in dit deel van Schotland kunnen bestaan, neemt Joyce ons mee in de geschiedenis van Wigtown. Een geschiedenis die wordt gekenmerkt door verlies, maar nog meer door de veerkracht van haar bewoners.
Joyce vertelt:
“Ik ben opgegroeid in de omgeving van Wigtown. Later verhuisde ik voor mijn studie en werk naar Edinburgh. In Wigtown en omgeving kon je nog net de middelbare school volgen. Een boekwinkel was er niet, en in die tijd kon je boeken natuurlijk nog niet online bestellen. Als ik een boek wilde, moest ik naar de dichtstbijzijnde stad: Dumfries.
Je moet weten dat ik van jongs af aan al hield van lezen, van boeken, van literatuur en poëzie. Het is dan ook niet vreemd dat ik literatuur ben gaan studeren. Daarvoor moest ik naar Edinburgh. Als meisje van het platteland ging daar een wereld voor mij open en na mijn studie besloot ik niet terug te keren. Er was in Wigtown geen werk voor mij te vinden.
Ik heb op veel plekken in de wereld gewoond en gewerkt. Daardoor ontwikkelde ik een grote belangstelling voor diversiteit en verschillende culturen. Met mijn toenmalige partner heb ik tien jaar op de Comoren gewoond. Nadat onze relatie eindigde, keerde ik terug naar Schotland, opnieuw naar Edinburgh. Daar ontmoette ik mijn huidige partner Ian. We hadden allebei een goede baan.
Op een dag belde mijn vader. Hij vertelde dat er in Wigtown een boekwinkel was geopend door Sir John, een eigenzinnige Londenaar.”
Deze zin van Joyce blijft even in de lucht hangen, alsof daarin het begin van een nieuw hoofdstuk besloten ligt. Alsof één telefoontje soms genoeg kan zijn om iets in beweging te zetten. Voor een dorp. Voor een gemeenschap. Voor een leven.
Dat telefoontje kwam op een moment dat Joyce en Ian op een keerpunt in hun leven stonden. Ze waren moe van het stadsleven, van het harde werken en van het gevoel altijd tijd tekort te komen. De eerste signalen van lichamelijke overbelasting dienden zich al aan.
Joyce keerde samen met Ian terug naar haar roots. Daar trof ze een groep inwoners die vastbesloten was hun geliefde dorp nieuw leven in te blazen. Een dorp waar weinig toekomst leek voor jongeren en dat langzaam dreigde te verdwijnen.
In diezelfde periode verscheen er een oproep van de Schotse overheid. Dorpen en steden konden zich aanmelden voor de titel Boekenstad van Schotland. Samen met John, de eigenzinnige Londenaar, en een aantal zeer betrokken inwoners werd een plan gemaakt. Het dorp leende zich met zijn centrale plein en historische panden uitstekend voor een boekenstad.
En zo geschiedde.
Wigtown werd gekozen. Met steun van de overheid werden panden omgetoverd tot boekwinkels. Niet veel later ontstond het plan voor een boekenfestival. Wat begon als een klein tweedaags evenement groeide uit tot een tiendaags festival dat jaarlijks duizenden bezoekers trekt.
In Wigtown is de gemeenschapszin duidelijk voelbaar. Iedereen kent elkaar en staat voor elkaar klaar. Ik sprak ook een Nederlands echtpaar dat zich na hun pensionering in deze omgeving heeft gevestigd, mede vanwege de sterke verbondenheid die hier voelbaar is.
Zoals Ans en Fred ons vertelden: hier heeft men elkaar nodig. Er is weinig. In deze streek is nog steeds armoede. Werkgelegenheid is schaars en voorzieningen zijn beperkt. Juist in die omstandigheden ontstaat iets anders: veerkracht en creativiteit.
Voor mij vertelt Wigtown een groter verhaal. Niet alleen over een dorp dat zijn identiteit dreigde te verliezen, maar over wat er kan ontstaan wanneer mensen besluiten het tij samen te keren.
In mijn werk rondom levend verlies zie ik vaak hoe mensen opnieuw leren omgaan met hun leven wanneer er iets ingrijpend verandert. Wanneer verwachtingen, rollen of toekomstbeelden verschuiven. Het oude verhaal blijft deel van hun leven, maar langzaam ontstaat er ruimte voor een nieuw hoofdstuk.
Wigtown laat zien dat dat niet alleen voor mensen geldt, maar ook voor een gemeenschap.
Hier werd verlies geen eindpunt, maar het begin van een nieuw verhaal. Geschreven door mensen die bleven geloven in hun dorp — en in elkaar.
In Wigtown liggen die verhalen niet alleen in de boekwinkels. Ze worden er nog elke dag geschreven.
Anna is eind vijftig wanneer haar leven plotseling een andere wending neemt.
Tot dat moment staat ze midden in het leven. Ze werkt, heeft collega’s, een partner, vrienden. Haar dagen hebben ritme en betekenis.
Na een bedrijfsongeval houdt ze niet-aangeboren hersenletsel over. Wat volgt is geen kort herstel, maar een langdurig en complex proces van verlies. Geen verlies van een persoon, maar van mogelijkheden. Van vanzelfsprekendheid. Van wie ze was.
Van wie ze was, werd haar vooral duidelijk in de kleine, alledaagse dingen.
Naast het wegvallen van haar werk merkte Anna hoe haar leven ook privé steeds kleiner werd. Dingen die eerst vanzelfsprekend waren als uiteten gaan, op reis gaan, een stad bezoeken, zijn bijna niet meer mogelijk. Prikkels komen ongefilterd binnen. Geluiden, bewegingen en indrukken stapelen zich op. Ze herinnert zich een reis naar Parijs, enkele jaren geleden. Midden in een drukke metro raakte ze volledig overweldigd en barstte in huilen uit. Dat moment maakte haar duidelijk: een hectische stad is te veel.
Ze zegt: ‘Aan de buitenkant zie je niets. Vanbinnen voelt het alsof alles in stukjes ligt.’
Rouw wordt vaak gekoppeld aan overlijden. Rouw ontstaat ook wanneer het leven dat je kende niet meer terugkomt. Wanneer werken niet meer lukt. Wanneer prikkels te veel worden. Wanneer je steeds opnieuw moet afwegen wat nog kan — en wat niet.
Juist in deze vorm van langdurige, complexe rouw ontstaat vaak eenzaamheid.
Eenzaamheid zonder lege agenda
Eenzaamheid wordt gemakkelijk verward met alleen zijn. Anna heeft mensen om zich heen. Toch voelt ze zich geregeld eenzaam. Niet omdat er niemand is, maar omdat niemand werkelijk kan meekomen in wat zij verloren heeft. Haar werk viel weg. Daarmee verdween ook een belangrijk deel van haar identiteit. Vriendschappen veranderden. Sommige mensen raakten langzaam op afstand. Niet uit onwil, maar uit onvermogen.
‘Ze begrijpen het niet’, zegt ze, ‘en ik wil het niet steeds opnieuw uitleggen’.
Wanneer de wereld kleiner wordt
Bij complexe rouw is er geen duidelijk einde. Het verlies blijft aanwezig en beweegt mee met het leven. De buitenwereld gaat door, vaak in een tempo dat niet meer aansluit. Dat verschil creëert afstand. Anna voelt zich niet langer vanzelfsprekend onderdeel van het geheel. Haar wereld wordt kleiner, stiller. Niet vanuit keuze — het leven dwingt haar daartoe.
Aanpassen om overeind te blijven
Wat opvalt, is hoe intens mensen als Anna werken aan aanpassing. Ze leren hun grenzen kennen, bouwen hun leven opnieuw op, zoeken naar nieuwe vormen van betekenis.
Die voortdurende aanpassing is nodig maar kent ook een keerzijde. Niet meer uit eten gaan. Drukke plekken vermijden. Spontaniteit verruilen voor voorspelbaarheid. Het leven wordt overzichtelijker en tegelijkertijd stiller.
Eenzaamheid gaat hier niet over het ontbreken van mensen. Het gaat over het gemis aan gezien worden zoals je bent. Aan iemand die herkent wat er allemaal is weggevallen, zonder dat dit telkens benoemd hoeft te worden.
Wat kan helpend zijn?
Niet elke eenzaamheid vraagt om een oplossing. Soms vraagt ze om ruimte en erkenning.
Wat steun kan bieden:
Een plek waar het verhaal mag blijven bestaan
Contact met mensen die iets soortgelijks meemaken
Erkenning dat dit óók rouw is
Mildheid voor jezelf wanneer sociale energie beperkt is
Het draait zelden om meer contacten. Het draait om nabijheid die klopt.
Tot slot
Anna schrijft gedichten. Ze breit. Ze fietst. Niet om de eenzaamheid te laten verdwijnen, om zichzelf niet kwijt te raken.
Ze zegt: ‘Ik vertrouw steeds meer op mijn gevoel. Dat geeft me houvast.’
Misschien is dát wat verschil maakt - dat iemand naast je blijft staan en zegt: ‘Je hoeft het niet uit te leggen. Het mag er zijn.’
Naam gefingeerd in verband met privacy.
Over de auteur:
Ellis Middelhuis (1965) is coach in rouw en verlies en schrijver. Vanuit haar eigen ervaringen met verlies en haar jarenlange werk in de zorg en mantelzorgondersteuning richt zij zich op het thema levend verlies – het voortdurende rouwproces dat ontstaat door ziekte en beperkingen.
Met haar bedrijf Buro Ellis & Co (www.ellisenco.nl) begeleidt zij mensen en organisaties rondom verlies, veerkracht en zingeving. Daarnaast is zij werkzaam als coördinator van een expertisenetwerk dementie in Amsterdam, waar zij verbindingen legt tussen professionals, mantelzorgers en organisaties.
In 2024 verscheen haar eerste boek Mensen met Lef – verhalen over levend verlies en veerkracht. Met haar nieuwste boek Jongdementie. Verhalen over liefde, verlies en veerkracht geeft zij opnieuw een stem aan mensen die leven met verlies: dit keer aan gezinnen en naasten die worden geraakt door jong dementie.
* Dit artikel is geschreven voor en gepubliceerd op www.rouwinformatie.nl
Janine (58) is ruim 30 jaar met Kees ( 62) samen. Zo’n drie jaar geleden openbaarde zich de eerste signalen van wat Alzheimer bleek te zijn. Janine en Kees hebben twee volwassen dochter en een hechte kring van familie en vrienden.
Janine:” Ik ontmoette Kees op een zomeravond tijdens een buurtfeest. Er was muziek, wat drankjes, en we raakten aan de praat. Geen sprookjesachtige liefde op het eerste gezicht, maar er was wel meteen iets. Na een paar afspraakjes wisten we dat we goed bij elkaar pasten en besloten we samen ons leven op te bouwen.
Ons leven kenmerkte zich door zorgzaamheid en liefde voor elkaar en ons gezin. We genoten van de gewone dingen: samen eten aan de keukentafel, een wandeling door de buurt, een kop koffie in de tuin, en de kleine rituelen die houvast gaven in de drukte van alledag. Op zaterdag gingen we vaak even naar de markt, ’s avonds zaten we voor de tv of speelden een spelletje Rummikub – waarbij Kees opvallend vaak won.
Vrienden en familie kwamen graag bij ons langs. Soms spontaan voor een kop koffie, soms gepland voor een verjaardag of feestdag. Onze deur stond altijd open, en er was meestal wel iets lekkers in huis. Het voelde altijd warm en gastvrij, met ruimte voor een goed gesprek, een lach of gewoon een luisterend oor.
Toen Kees eind 50 was, merkte ik dat er kleine dingen veranderden. Hij vergat afspraken, raakte de draad kwijt in gesprekken en kon ineens niet meer op een naam komen die hij altijd kende. In het begin maakten we er grapjes over – “het zal de leeftijd wel zijn” – maar diep vanbinnen voelde ik onrust. Na een reeks onderzoeken en een aantal mis diagnoses kregen we de verwoestende diagnose: Alzheimer.
Vanaf dat moment veranderde ons leven stap voor stap. We probeerden onze routines vast te houden: samen naar de markt, een wandeling door het park, familie op bezoek. Maar langzaam werden de veranderingen groter. Kees werd stiller, trok zich vaker terug en zijn grapjes maakten plaats voor momenten van verwarring en soms boosheid. Kees werd arbeidsongeschikt. Hij was zo trots op zijn baan als kraanmachinist in de Rotterdamse havens. Het was zijn identiteit. Wie was hij nu? Het wegvallen van zijn baan en daarmee een groot deel van zijn inkomen heeft veel impact op ons. Ik ben meer gaan werken. Langzamerhand wordt dat steeds moeilijker, want Kees kan eigenlijk niet lang meer alleen thuis zijn.
Voor onze dochters was het pijnlijk om te zien hoe hun vader hen soms niet direct herkende of dezelfde vragen steeds opnieuw stelde. Het spontane van ons gezin verdween. Vakanties werden korter of bleven dichter bij huis. Alles draaide om wat Kees aankon.
Mijn rol veranderde langzaam van partner naar verzorger, planner en emotioneel anker. Ik stond altijd aan. Overdag zorgde ik dat alles liep, en ’s nachts lag ik wakker, piekerend over hoe de volgende dag zou gaan. Toch zijn er ook momenten die ik koester: een blik van herkenning, een aanraking, een glimlach die even weer de oude Kees laat zien.
Het is een afscheid dat nooit stopt. Maar het is ook een zoektocht naar manieren om, ondanks alles, verbonden te blijven”.
Wat maakt rouw bij dementie zo ingrijpend?
Rouw bij dementie is een vorm van levend verlies: je rouwt terwijl de ander nog leeft. Je zegt niet één keer afscheid, maar telkens opnieuw. Elk verliesmoment – een vergeten naam, een gemiste herinnering, een vaardigheid die verdwijnt – brengt een nieuwe golf van verdriet.
Schok en ontkenning – “Dit kan toch niet waar zijn?”
Verdriet en angst – om wat al verloren is en om de toekomst die onzeker en onvoorspelbaar is.
Woede en frustratie – op de ziekte, de situatie, soms zelfs op jezelf.
Aanpassing en heroriëntatie – nieuwe routines vinden en het gezin op een andere manier laten draaien.
Acceptatie – leren leven met de veranderingen, zonder dat de pijn verdwijnt.
De impact op relaties en het gezin
Dementie zet relaties op scherp. De gelijkwaardigheid in een huwelijk verschuift: van partner naar verzorger. Gezamenlijke plannen voor later maken plaats voor zorgen over morgen. Kinderen worden soms sneller volwassen, omdat zij de veranderingen bij hun ouder zien en voelen.
Omgaan met rouw bij dementie
Zoek steun – Praat met mensen die begrijpen wat je doormaakt.
Zorg voor jezelf – Blijf aandacht geven aan je eigen welzijn. Je kunt niet zorgen voor een ander als je zelf uitgeput bent.
Koester mooie momenten – Maak ruimte voor lichtpuntjes, hoe klein ook.
Tussen Toen en Morgen – Jouw kompas in een veranderende wereld
Speciaal voor naasten van mensen met dementie ontwikkelde ik Tussen Toen en Morgen: een blended coachingprogramma dat je helpt om met dit voortdurende afscheid om te gaan. We werken samen in vier persoonlijke coachingssessies én met het online programma Lutografie, waarin je schrijvend en reflecterend grip krijgt op je emoties, je grenzen en je nieuwe rol.
Ruimte maakt voor je eigen gevoelens zonder schuldgevoel.
Nieuwe manieren vindt om verbonden te blijven met je geliefde.
Houvast ontwikkelt voor de onvoorspelbare weg die voor je ligt.
📩 Wil je weten hoe dit programma jou kan helpen? Neem contact op via info@ellisenco.nl of bekijk www.ellisenco.nl voor meer informatie en aanmelding.
Tussen Toen en Morgen
*Naam gefingeerd i.v.m. privacy*
OP ADEM KOMEN IN ZUID-FRANKRIJK
Nanny staat in mijn boek " Mensen met lef en veerkracht, verhalen over levend verlies". Nanny is samen met haar inmiddels overleden man Ad verhuisd naar Zuid-Frankrijk om daar te gaan genieten van hun gepensioneerde leven. Helaas heeft het leven anders beslist en werd Ad ziek. Uiteindelijk is Ad overleden aan zijn ziekte. Nanny woont tot op de dag van vandaag in het prachtige Taradeau, in het huis wat zij met Ad gekocht heeft. Zij weet wat het betekent om verlies te hebben in haar leven. En dat kenmerkt zich niet alleen door het overlijden van Ad maar ook doordat Nanny zelf met gezondheidsverlies te maken kreeg en krijgt. Maar zoals Nanny zelf zegt: " ik ben een vrouw met lef en veerkracht", weet zij elke keer weer een nieuwe uitdaging te vinden in haar leven.
Een van de uitdagingen gaat over het beschikbaar stellen van de gite die aan haar huis verbonden is, aan mensen die te maken hebben of te maken hebben gehad met verlies in hun leven.
Voor een zeer redeljk tarief kan je verblijven in het prachtige Zuid- Frankrijk.
________________________________________________________________________________________________________________________________
Nanny over haar gite:
Le Trèfle à quatre Feuilles/ Klavertje Vier
In een Provençaalse villa in de bosrijke omgeving van het zuidfranse Taradeau verwelkomt Nanny Nooitgedagt-Marquenie, haar gasten in een speciaal voor hen bestemde gezellige gîte. Veel privacy, een eigen ingang, terras en toegang tot de tuin, die overgaat in een bos van ruim 5.000 m2.
Een verblijf in ‘Le Trèfle à quatre Feuilles’ zorgt voor rust, reflectie, voorbereiden op of bijkomen van een hectische periode in iemands leven
DE GÎTE
De gîte (55 m2 groot) is gelegen op de begane grond en bestaat uit een woonkamer (40 m²) met eethoek, zithoek met slaapbank, TV met video en dvd-speler, radio en gratis WIFI. Er is een compleet ingerichte "open" keuken met koelkast/diepvries, vaatwasmachine, magnetron, Senseo koffiezetapparaat, warmwaterketel, elektrisch fornuis met oven.
De slaapkamer heeft een tweepersoonsbed (2 matrassen van 200 x 80 cm) en de badkamer een wastafel, douchecabine en toilet. Tevens is er een wasmachine en elektrische barbecue beschikbaar.
Vanaf het terras (20 m²) loop je de grote tuin en het bos in (5.000 m2) alwaar genoten kan worden van rust, zon, vogels, cigalen en sterren!
PROVENÇAALS GENIETEN IN DE OMGEVING
Taradeau is een klein dorpje, gelegen in de VAR, tussen wijn- en olijfboomgaarden, ten noorden van de autoroute Aix-en-Provence/Nice.
In de omgeving liggen de wat meer bekende plaatsjes Les Arcs sur Argens (met station SNCF), Vidauban, Lorgues en Draguignan. Het vliegveld van Nice ligt op een afstand van ca 1 uur rijden, evenals het vliegveld van Marseille.
Taradeau is een uitstekende uitvalsbasis voor een vakantie in het Zuiden van de Provence en de Côte d’Azur. U kunt b.v. naar de Gorges du Verdon en het Lac de Ste Croix, het Lac de Carcès en natuurlijk de Middellandse Zee. Daarnaast is een bezoek aan Nice, Grasse (parfum), Cannes, Antibes, St. Tropez en Marseille de moeite waard. Maar dat geldt ook voor de wat dichterbij gelegen kustplaatsen St. Maxime, Fréjus en St. Raphaël.
En laten we vooral niet vergeten dat er in onze omgeving vele Provençaalse markten te bezoeken zijn, waarvan we die van Lorgues bijzonder aanbevelen.
VOORWAARDEN en RESERVEREN
"Speciale" Huurprijs van de gîte € 500,- per week voor "Lotgenoten"
Dit is incl. gas, water en elektra, alleen gedurende de wintermaanden komen er verwarmingskosten bij, af te lezen op een aparte meter. Gratis Wifi
+ De prijs is gebaseerd op een verblijf van 2 volwassenen.
+ Bij een boeking van meer dan 2 personen € 75,- p.p. per week extra.
+ Beddengoed en -linnen aanwezig, u dient zelf (bad)handdoeken, keukenlinnen zelf meebrengen.
+ Schoonmaakkosten aan het einde van de vakantie € 60,-
Nanny Nooitgedagt-Marquenie
268 Route des Bertrand
83460 Taradeau (Var)
France
Tel: 0033 (0) 494999741
Email: NanAdNo@orange.fr
________________________________________________________________________________________________________________________________
Voor informatie over de gite kan met Nanny contact worden opgenomen. Ook kan met mij contact worden opgenomen voor meer informatie.
Ik ben Ellis Middelhuis, (ervarings) deskundige op het gebied van rouw en verlies. Ik schrijf levensverhalen en coach mensen die te maken hebben met verlies in hun leven. Voor informatie: www.ellisenco.nl . Benader mij gerust voor een gratis half uurtje kennismaking.
Levend verlies is een term die wordt gebruikt om de rouw te beschrijven die ontstaat wanneer iemand geconfronteerd wordt met een voortdurende en ingrijpende verandering in hun leven, zoals bij een chronische ziekte. Dit verlies is complex en brengt een mix van emoties met zich mee. In dit blog bespreken we de symptomen en kenmerken van levend verlies bij chronische ziekte, hoe je zelf met dit verlies kunt omgaan en hoe je omgaat met de chronische ziekte van een ander.
Wat is levend verlies bij chronische ziekte?
Emotionele symptomen bij anticiperende rouw
Levend verlies bij een chronische ziekte kan emotioneel zwaar zijn. Je kunt gevoelens van verdriet, boosheid, frustratie, schuldgevoel en verwarring ervaren. Deze emoties kunnen variëren in intensiteit en frequentie, afhankelijk van de aard van de ziekte en de persoonlijke veerkracht.
Fysieke symptomen bij levend verlies
Chronische stress en verdriet kunnen fysieke symptomen veroorzaken zoals vermoeidheid, slaapstoornissen, hoofdpijn en andere
gezondheidsproblemen. Het is belangrijk om aandacht te besteden aan deze signalen en de nodige stappen te ondernemen om je fysieke gezondheid te behouden.
Sociale symptomen
Levend verlies kan ook leiden tot sociale isolatie. De beperkingen die gepaard gaan met een chronische ziekte kunnen ervoor zorgen dat je minder contact hebt met vrienden en familie, wat gevoelens van eenzaamheid kan versterken.
Zelf omgaan met levend verlies bij ziekte
Erken ook de negatieve gevoelens
Het is essentieel om je emoties te herkennen en te erkennen. Verdriet, boosheid, frustratie en verwarring zijn normale reacties op levend verlies. Geef jezelf de ruimte om deze gevoelens te ervaren zonder oordeel. Het kan helpen om je gevoelens te delen met een vertrouwde vriend, familielid of therapeut.
Zoek steun bij anderen
Het zoeken van steun is cruciaal. Praat met vrienden, familieleden of sluit je aan bij een steungroep voor mensen met chronische ziekten. Professionele hulp van een therapeut of counselor kan ook waardevol zijn bij het omarmen van je gevoelens en het vinden van manieren om met het verlies om te gaan.
Zelfzorg en mentale welzijn is belangrijk
Zelfzorg is belangrijk bij het omgaan met de voortdurende stress en uitdagingen van een chronische ziekte. Zorg voor voldoende rust, eet gezond en blijf fysiek actief binnen je mogelijkheden.
Ontspanningstechnieken zoals meditatie, yoga of ademhalingsoefeningen kunnen ook helpen om stress te verminderen en je emotionele welzijn te bevorderen.
Creëer nieuwe doelen en verwachtingen
Hoewel je oorspronkelijke dromen en plannen mogelijk zijn veranderd, is het belangrijk om nieuwe doelen en verwachtingen te creëren die passen bij je huidige situatie. Dit kan helpen om een gevoel van richting en voldoening te behouden. Focus op wat je nog steeds kunt doen en bereik samen nieuwe mijlpalen.
Koester de mooie momenten
Ondanks de uitdagingen zijn er vaak ook mooie en waardevolle momenten. Koester deze momenten en probeer ze bewust te beleven. Dit kan helpen om de zwaarte van het levend verlies te verlichten en een gevoel van dankbaarheid en vreugde te behouden.
Omgaan met de chronische ziekte van iemand anders
Wees empathisch en geduldig
Als iemand in je omgeving te maken heeft met een chronische ziekte, is het belangrijk om empathisch en geduldig te zijn. Begrijp dat zij door een ingewikkeld en emotioneel proces gaan en dat hun behoeften en gevoelens kunnen veranderen.
Bied praktische ondersteuning
Bied aan om praktische hulp te bieden, zoals het doen van boodschappen, koken of rijden naar doktersafspraken. Kleine gebaren van hulp kunnen een groot verschil maken in het dagelijks leven van iemand met een chronische ziekte.
Luister zonder oordeel
Soms is het belangrijkste wat je kunt doen gewoon luisteren. Laat de persoon praten over hun gevoelens en ervaringen zonder oordeel of ongevraagd advies te geven. Het bieden van een luisterend oor kan veel steun bieden.
Blijf in contact
Het is makkelijk om afstand te nemen als iemand ziek is, maar blijf regelmatig in contact. Stuur een berichtje, bel op of ga langs voor een bezoek. Jouw aanwezigheid en steun kunnen enorm waardevol zijn.
Zoek ook steun voor jezelf
Het ondersteunen van iemand met een chronische ziekte kan emotioneel belastend zijn. Zorg ervoor dat je ook steun zoekt voor jezelf, of dit nu bij vrienden, familie of een therapeut is. Het is belangrijk om je eigen welzijn te behouden, terwijl je voor een ander zorgt.
Lees over levend verlies in mijn boek: "Mensen met Lef"
In januari 2024 is mijn boek "Mensen met Lef, verhalen over levend verlies en veerkracht" verschenen bij uitgeverij Garant. Het boek bundelt levensverhalen van mensen die geconfronteerd zijn met levend verlies door chronische aandoeningen en biedt inzichten in hoe zij omgaan met deze voortdurende uitdagingen. Ontdek de kracht van veerkracht en hoop in deze inspirerende verhalen.
Jouw levensverhaal vastleggen
Bij Buro Ellis & Co komt jouw levensverhaal tot leven door de kracht van woorden op papier. Ik help je graag bij het vastleggen en vereeuwigen van jouw verhaal, zodat het kan worden doorgegeven aan jouw geliefden en toekomstige generaties. Samen brengen we jouw herinneringen, inzichten en emoties tot leven.
Ik ben Ellis Middelhuis, (ervarings) deskundige op het gebied van rouw en verlies. Ik schrijf levensverhalen en coach mensen die te maken hebben met verlies in hun leven. Voor informatie: www.ellisenco.nl . Benader mij gerust voor een gratis half uurtje kennismaking.
Rouw wordt vaak geassocieerd met de emoties die we ervaren na het verlies van een dierbare. Maar rouw kan ook optreden voordat het verlies daadwerkelijk plaatsvindt, dit wordt anticiperende rouw genoemd. In deze blog bespreek ik wat anticiperende rouw is en de vier onderdelen ervan, om je te helpen beter te begrijpen en omgaan met deze unieke vorm van rouw.
Wat is anticiperende rouw?
Anticiperende rouw is het proces van rouwen dat begint voordat een verlies daadwerkelijk plaatsvindt. Dit gebeurt vaak bij terminale ziekten of andere situaties waarin het verlies onvermijdelijk lijkt. Ook kan dit zich voordoen bij een aandoening zoals dementie waarin je jouw dierbare beetje bij beetje verliest. Het stelt mensen in staat om zich emotioneel voor te bereiden op het definitieve verlies, hoewel het proces vaak gepaard gaat met complexe en intense emoties.
De vier onderdelen van anticiperende rouw
Anticiperende rouw kan verschillende aspecten omvatten, die allemaal bijdragen aan de manier waarop mensen dit soort rouw ervaren en ermee omgaan. De vier belangrijkste onderdelen zijn:
1. Vooruitlopen op het verlies
Wanneer je weet dat een geliefde binnenkort zal overlijden, begint een rouwproces voordat het daadwerkelijke verlies plaatsvindt. Dit kan helpen om je voor te bereiden op de onvermijdelijke pijn en verdriet. Het vooruitlopen op het verlies omvat vaak het erkennen van de naderende dood, het doorleven van intens verdriet en het anticiperen op de leegte die zal volgen.
Hoe ga je hiermee om?
Praat erover: Het delen van je gevoelens met vrienden, familie of een therapeut kan helpen om de emoties te omarmen.
Blijf betrokken: Breng tijd door met je geliefde en creëer waardevolle herinneringen. Dit kan helpen om de tijd die je nog samen hebt te waarderen en te benutten.
2. Emotionele voorbereiding
Emotionele voorbereiding houdt in dat je jezelf mentaal en emotioneel voorbereidt op het naderende verlies. Dit kan moeilijk zijn omdat het betekent dat je de realiteit onder ogen moet zien dat je geliefde binnenkort niet meer bij je zal zijn.
Hoe ga je hiermee om?
Zelfzorg: Zorg goed voor jezelf door voldoende te rusten, gezond te eten en tijd te nemen voor ontspanning.
Emoties erkennen: Geef jezelf toestemming om verdrietig, boos, angstig of opgelucht te zijn. Het is belangrijk om deze emoties te erkennen en te doorleven.
3. Aanpassen aan veranderende rollen
Tijdens anticiperende rouw kun je merken dat je rollen en verantwoordelijkheden veranderen. Je kunt de zorg voor je geliefde op je nemen of je voorbereiden op het leven zonder hen. Dit kan een moeilijke aanpassing zijn, vooral als je nog niet klaar bent om deze nieuwe rol op je te nemen.
Hoe ga je hiermee om?
Vraag om hulp: Schroom niet om hulp te vragen aan vrienden, familie of professionele zorgverleners. Het is belangrijk om niet alles alleen te proberen te doen.
Communiceer: Praat met je geliefde over hoe je samen kunt omgaan met de veranderingen. Dit kan helpen om een gevoel van verbinding en begrip te behouden.
4. Het omarmen van de anticiperende rouw
De laatste fase van anticiperende rouw omvat het omarmen van de emoties en ervaringen die je hebt doorstaan tijdens het rouwproces. Dit kan het accepteren van het naderende verlies omvatten en het vinden van manieren om door te gaan met je leven.
Lees meer over levens verlies in "Mensen met Lef"
In januari 2024 is mijn boek "Mensen met Lef, verhalen over levend verlies en veerkracht" verschenen bij uitgeverij Garant. Het boek bundelt levensverhalen van mensen die geconfronteerd zijn met levend verlies door chronische aandoeningen en biedt inzichten in hoe zij omgaan met deze voortdurende uitdagingen. Ontdek de kracht van veerkracht en hoop in deze inspirerende verhalen.
Jouw levensverhaal vastleggen bij levend verlies
Bij Buro Ellis & Co komt jouw levensverhaal tot leven door de kracht van woorden op papier. Ik help je graag bij het vastleggen en vereeuwigen van jouw verhaal, zodat het kan worden doorgegeven aan jouw geliefden en toekomstige generaties. Samen brengen we jouw herinneringen, inzichten en emoties tot leven.
Ik ben Ellis Middelhuis, (ervarings) deskundige op het gebied van rouw en verlies. Ik schrijf levensverhalen en coach mensen die te maken hebben met verlies in hun leven. Voor informatie: www.ellisenco.nl . Benader mij gerust voor een gratis half uurtje kennismaking.
“Jong dementie raakt zoveel levensgebieden en heeft grote gevolgen voor vele mensen. Iemand die op jonge leeftijd dementie krijgt, staat meestal nog vol in het leven met werk, met een gezin, hobby’s etc. Ook al veranderen mensen door deze aandoening, ze kunnen nog heel veel. Mijn aanbeveling zou zijn: Onderzoek samen met hen wat het gezondheidsverlies voor impact heeft op belangrijke waardes in hun leven en op de kwaliteit van leven. Kijk vervolgens naar de mogelijkheden om deze zoveel als mogelijk te behouden”.
Met deze woorden sluit S. ons interview af. S. is psycholoog bij een organisatie die zich inzet voor mensen met dementie en is gespecialiseerd in het begeleiden van jonge mensen met dementie en hun naasten. Ik heb haar geinterviewd voor het boek wat ik aan het schrijven ben : " Jong en niet vergeten". Over levend verlies bij jong dementie.
Jong dementie
Jong dementie uit zich in vele gevallen anders dan dementie op oudere leeftijd.
In Nederland zijn er ongeveer 15.000 mensen onder de 65 jaar met deze diagnose. Door hun leeftijd wordt niet direct gedacht aan dementie als er zich problemen beginnen voor te doen. In eerste instantie wordt gedacht aan bijvoorbeeld depressie, overspannenheid of relatieproblemen. De diagnose dementie op jonge leeftijd duurt soms vier jaar of langer voordat die gesteld wordt.
Dementie op jonge leeftijd begint meestal tussen 40-65 jaar. De meest kenmerkende symptoom van dementie- vergeetachtigheid en geheugenproblemen- komen juist weinig voor bij de groep jonge mensen met dementie. De meest opvallende veranderingen zijn meestal in gedrag en karakter. Ook krijgen mensen steeds meer moeite met plannen en overzicht te houden. Hierdoor kunnen problemen ontstaan op het werk of thuis. Deze problemen raken niet alleen de mensen met dementie zelf maar ook hun naasten, kinderen, vrienden, collega’s.
Jonge mensen met dementie zijn meestal nog maatschappelijk actief en lichamelijk fit. Ook beseffen ze zelf vaker dat ze een aandoening hebben die hun leven verregaand kan veranderen’ bron: Alzheimer Nederland.
Hoe rouw je bij verlies dat niet zichtbaar is?
Bij een dergelijke diagnose liggen verdriet en angst op de loer. Jong dementie heeft een grote impact op het functioneren en het welzijn van de persoon zelf als zijn of haar omgeving. Voor alle betrokkenen is het een intense verlieservaring.
Rouwen gaat in stapjes. Elke keer als jouw dierbare een stapje achteruit gaat, neem je opnieuw afscheid van de persoon waar je ooit verliefd op geworden bent, waar je van bent gaan houden, waar je je leven meegedeeld hebt. Het is een continu proces, ook wel chronische rouw of levend verlies genoemd. Je rouwt om iemand die er nog is. Je rouwt om de persoon die hij / zij ooit was en niet meer is en ook niet meer zal worden. Het is elke dag opnieuw weer een stukje kwijtraken. En dat doet pijn, doet verdriet en geeft een machteloos gevoel.
Koester de mooie momenten die er nog zijn. Maak mooie herinneringen met elkaar en leg het vast met een verhaal, met foto’s .
Ik ben Ellis Middelhuis, (ervarings) deskundige op het gebied van rouw en verlies. Ik schrijf levensverhalen en coach mensen die te maken hebben met verlies in hun leven. Voor informatie: www.ellisenco.nl . Benader mij gerust voor een gratis half uurtje kennismaking.
Dit druilerige weer al wekenlang, maakt dat ik een periode van inkeer heb. Volgens het ritme van de seizoenen is de zomer de periode van naar buiten gericht zijn, letterlijk veel buiten zijn, samen zijn, energie opdoen voor de seizoenen die hierna komen.
Herfst en winter, voor mij de periodes van loslaten, van naar binnen gericht zijn, om in de lente het nieuwe in mijzelf tot bloei en groei te laten komen. Voor mij voelt deze zomer als herfst, als periode van inkeer.
Dankbaar ben ik voor mijn twee weken vakantie in Tsjechië waar ik zon heb gehad en energie heb opgedaan. Dat maakt dat ik deze periode van druilerig weer redelijk kan doorstaan. Niet te min voel ik de behoefte om naar binnen te keren. Te onderzoeken wat ik wil en waar ik voor sta.
Sinds begin juli ben ik iets minder gaan werken als manager van MantelZ, om meer tijd te kunnen besteden aan mijn eigen onderneming Buro Ellis & Co. Binnen Ellis & Co houd ik mij bezig met rouw en verlies.
Al snel merkte ik dat ik de bekende “startersfout” maakte. Ik wil te veel diensten aanbieden voor de tijd die ik heb. Ik richtte mij op schrijven, coachen en uitvaartspreker. Te ambitieus, te diffuus en daarmee niet herkenbaar voor mijn doelgroep. Het uitvaartspreken, wat ik een geweldig vak vindt, heb ik losgelaten. Ik stel mij voor dat je als uitvaartspreker een verschil kan maken voor de mensen die een dierbare verloren zijn. Ze mogen bijstaan in een periode van kwetsbaarheid, ervaar ik als mooi en zinvol werk. Ondanks deze overwegingen, heb ik besloten om dat los te laten, om de diensten die ik aanbied zo dicht mogelijk bij mijzelf te houden, bij mijn kennis en kunde.
En dan blijven er nog twee diensten over: coachen en schrijven.
Ik zit vol in het schrijfproces van mijn tweede boek:” Jong en niet vergeten” zoals de werktitel nu is. Een boek over rouw en verlies bij jong dementie. Ik voel mij een bevoorrecht mens dat ik het verhaal van mensen mag optekenen die te maken hebben met dementie op jonge leeftijd. Indringende verhalen van verlies en van hoop. Hoop op een andere kijk naar dementie op jonge leeftijd. Want er zijn nog zoveel talenten en mogelijkheden die mensen hebben die ook gezien willen worden. En vooral ook ingezet willen worden. Jong en niet vergeten ook qua maatschappelijke waarde.
Ik voel mij ook een bevoorrecht mens dat ik naastbetrokkenen mag ontmoeten en hun verhaal kan schrijven. Stuk voor stuk sterke mensen die aan het rouwen zijn, afscheid aan het nemen zijn van hun partner, vader/moeder, kind die het ooit was. Ja, kind. Veel jonge mensen met dementie hebben nog ouders. En wat een impact heeft deze aandoening ook op ouders. Het natuurlijke proces waar je als ouder inzit om je kinderen steeds meer los te laten in het volwassen leven en bijvoorbeeld zelf ouder te zien worden, draait hier om. Ouders kunnen weer terugkomen in de rol van de zorgende en beschermende vader en moeder omdat hun kind met dementie op zoek is naar de ouder die er als kind was.
Wie tussen de regels door leest, leest hier mijn liefde voor schrijven. En dan specifiek schrijven van levensverhalen. Verhalen over rouw en verlies. En wie maakt er nou geen verliezen mee in zijn of haar leven?
In mijn eigen onderneming ga ik mij vooral bezighouden met schrijven over verlies. Naast het schrijven hoop ik mijn kennis te kunnen delen middels lezingen, workshop of trainingen over levend verlies. Kennis opgedaan uit de praktijk, van mensen zelf en kennis opgedaan door studie en veel te lezen over rouw en verlies.
En ik wil mijn kennis en kunde delen als coach voor mensen die te maken hebben met verlies.
De periode van inkeer heeft zijn werk gedaan! En nu zomer...
Ik ben Ellis Middelhuis, (ervarings) deskundige op het gebied van rouw en verlies. Ik schrijf levensverhalen en coach mensen die te maken hebben met verlies in hun leven. Voor informatie: www.ellisenco.nl . Benader mij gerust voor een gratis half uurtje kennismaking.
website maken